Н.Золжаргал: “Рио Тинто”-гийн 20 хувийг “Чалко” эзэмшдэг юм билээ

“Эдийн засгийн аюулгүй байдал” сэдэвт семинар өчигдөр боллоо. Үнэндээ энэ сэдэв бараг мартагдах шахсан энэ үед уг семинар ангасан цэцгийг услах мэт хэрэгцээтэй байсныг оролцогчид онцолсон юм. Семинарыг УИХ-ын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо болон “Конрад-Аденауэр” сангийн дэмжлэгтэйгээр зохион байгуулсан байна. Энэ үеэр Монголбанкны дэд ерөнхийлөгч Н.Золжаргалтай уулзаж манай эдийн засгийн аюулгүй байдлын талаар ярилцлаа.

-Таны бодлоор эдийн засгийн аюулгүй байдлыг хэрхэн хангах вэ?

Монголын эдийн засгийн урт хугацааны тогтвортой өсөлт нь эдийн засгийн аюулгүй байдлыг урт хугацаанд хангах үндсэн шалгуур гэдэгтэй олон эдийн засагч санал нэг байгаа биз. Эдийн засгийн тогтвортой өсөлт нь манай эдийн засгийн аюулгүй байдлын үндсэн илэрхийлэл нь юм.

-Үндэсний баячууд нь нийгмээ чирдэг гэх ойлголт байдаг шүү дээ?

-Дэлхийн эдийн засгийн хандлагаас харахад дундаж орлоготой иргэд нь эдийн засгийн гол суурь болох ёстой.  Гэтэл Монголд эдийн засгийн суурь нь бага орлоготой иргэд болчихоод байна шүү дээ. Дундаж орлоготой иргэд нь цөөрөөд, өндөр орлоготой иргэд нь Монголын нийт хөрөнгө активийн дийлэнхийг эзэмшиж байгаа ийм дүр зураг харагдаж байгаа юм. Үүнийг эрсдэл гэдгийг Африкийн орнууд маш тодорхой харуулсан шүү дээ. Сүүлийн 10  гаруй жилийн хугацаанд Африкийн тав зургаахан орноос 80  тэрбум ам.доллар нь урсаад

гарчихсан. Улс төр, нийгмийн тогтворгүй байдал нь хөрөнгийн гадагшлах урсгалыг нэмдэг учраас бид өндөр орлоготой иргэдээрээ эдийн засгаа чирнэ гэж төсөөлж байгаа бол хамгийн буруу төсөөлөл. Харин ч энэ нь эрсдлийг шууд авчирч байгаа хэрэг.

Төсөөлөн бодож үзье. Дэлхийн II дайны үед Германы зэвсэгт хүчин өшөө авагч алсын тусгалтай пуужин V-2 олон тоогоор үйлдвэрлэн New York, London хотуудыг мөн холбоотны цэргийн хүчний бөөгнөрөл дунд бөмбөгдсөн бол, дайны үйл ажиллагаа явагдаж байгаа бүх фронтод дэлхийн хамгийн анхны тийрэлтэт хөдөлгүүрт сөнөөгч онгоц ашиглаж чадсан бол, далайн тулаанд тийрэлтэт хөдөлгүүрт сөнөөгч онгоц тээвэрлэгч усан онгоц ашиглаж чадсан бол, АК-47 автомат винтов үйлдвэрлэгдэж эхлээгүй байхад бүтээгдсэн автомат винтов ашиглаж эхлэсэн бол дэлхийн II дайн хэрхэн төгсөх байсан бол? Нацистууд улс төр суртал ухуулгын ажилдаа анхаарахын зэрэгцээ шинжлэх ухаан, техник технологийн ололт амжилтуудыг өөрийн зэвсэгт хүчиндээ ашиглахыг ихэд хүсэн асар их хэмжээгээр хөрөнгө оруулалт хийж байж. Ингээд дэлхийн II дайны дуусах тэрхүү саруудад Wehrmacht-ийн дайчид ашиглаж чадаагүй Германы эрдэмтэн судлаачид, инженерүүдийн бүтээж байсан байлдааны зэвсэглэлүүдийг таницуулъя.

10. Атомын бөмбөг

Дэлхийн II дайн эхлэхээс өмнөх жилүүдэд дан ганц Америкчууд уран боловсруулах, эрчим хүч гарган авах, зэвсэглэлд ашиглах талаар төсөөлөн судалгаа шинжилгээ хийж байсан гэвэл дэндүү өрөөсгөл зүйл болох байх. Хэрвээ Гитлерт атомын бөмбөг байсан бол одоо дэлхийн улс төрийн байдал ямархуу байдалтай байх байсан бол. Германы эрдэмтэд энэ төрлийн судалгаа хийж байсан нь тодорхой боловч атомын бөмбөг зохион бүтээх судалгааны ажил хийгдэж байсан эсэхээр тодорхой баримт байдаггүй. Холбоотны нисэх хүчин Германы судалгаа шинжилгээний нууц лаборатор байрлаж байсан хотуудад хүчтэй цохилт өгч байсан учираас баримт материалууд устаж алга болсон хэмээн ихэнх түүхчид үздэг.

Сэрэмжлүүлэг № 2: “Хүнс” нэртэй хорноос болгоомжилье

Үнэхээр инээдтэй шүү.

Эрт урьдын цагт биш өнөө цаг дор өвс ногоо идэштэн жорон жорон явдалтангуудаас хойд зүгт хүнхэр нүдтэй монхор хамартангуудаас өмнө зүгт далай тэнгисээс хол уул толгодын дунд ургамал усаар арвин, нар ус тэгш, ан гөрөө элбэг нутагт Монх-Гал( Монгол- Мөнх Гал)хэмээх сайхан сэтгэлт ард түмэн амьдарсаар олон оныг элээсэн ажгуу.Тэдний хааныг нь Хангалуундорж гэдэг бөлгөө. Тэр хаан нь элбэг хангалууныг билэгдсэн нэртэй авч хаан хүнд үл тохирох мэт хүзүүгүй намхан биетэй аж. Хангалуундорж хааны ганц сурсан эрдэм нь амьд хүний тархийг эзнээс нь асуулгүйгээр өөрийн мэт болгож хашгаруулж хошгоруулдаг эрдэм чадал төгс гэнэ.Энэхүү билэг чадал нь  төрөлхийн бөгөөд далай чанад дахь нэгэн их  улсад улам сайн боловсроод ирсэн гэх.

Хятадад ийм нэгэн явдал болжээ.

Пирамид бол далдын хүчтэй зүйл гэдэгт итгэдэг хүн улам олон болсоор байна. Энэхүү геометрийн биет нь хүмүүст амьдрах хүч чадал олгож, идэх уух юмыг муудуулахгүй байлгаж, түүгээр ч үл барам мохоо хутгыг хурцалдаг гэх юм. Энэ бүхэн үнэн үү? Худал уу?

Ионтой шөнийн нойр

Хот суурин газар айлууд төмөр утсаар хийсэн пирамидыг чамин чимэг болгон тавьсан нь олонтой харагдах боллоо. Тийм пирамидын дотор жимс хадгалбал амин дэмээ алддаггүй, пирамид дүрсийг унтлагын өрөөнийхөө таазнаас өлгөвөл сэтгэл санаа өөдрөг сайхан болдог гэлцдэг. Ер нь пирамидын хүч чадалд итгэдэг хүмүүс түүгээр бүх өөрөө тасалгаагаа чимэхээс ч будахгүй бололтой.

Эдгээр сонин цуглуулгын эзэд нь Пирамид хэлбэртэй зүйлүүд бодлыг тайвшруулж, тархинаас хорыг, ходоодноос хог шаарыг хөөн гаргаж, хүний биеийг эрчим хүчээр цэнэглэдэг гэж үздэг байна.

Америкийн хувцасны загвар зохион бүтээгч Ralph Lauren нь ховорхон байдаг тансаг зэрэглэлийн машины цуглуулгатай бөгөөд 2011 оны 4 сарын 28-наас 8 сарын 28 хооронд Парис хотод эдгээр 1930-1990 оны хооронд үйлдвэрлэгдсэн машинуудаараа үзэсгэлэн гаргасан байна. Уг машинууд дотор 1964 Ferrari 250 LM Berlinetta, 1960 Ferrari 250 SWB Scaglietti GT, 1954 Ferrari 375 Plus, 1958 Ferrari 250 Testa Rossa, 1962 Ferrari 250 GTO, 1938 Bugatti 57 SC Atlantic Coupe, 1933 Bugatti Type 59 Grand Prix, 1929 Bentley Blower, 1930 Mercedes-Benz SSK «Count Trossi», 1955 Mercedes-Benz 300 SL Gullwing Coupe Alloy, 1996 McLaren F1 LM, 1955 Porsche 550 Spyder, Jaguar XKSS 1956/1958, 1950 Jaguar XK120 Alloy, 1955 XKD Jaguar, 1931 Alfa Romeo 8C 2300 Monza, 1938 Alfa Romeo 8C 2900 Mille Miglia Roadster багтсан байна.

ДЭЭДЧҮҮЛ НЬ АРД ТҮМНЭЭСЭЭ ДАЛДУУР СЭМХЭН ХУЙВАЛДДАГ ЭНЭ ТҮҮХ МОНГОЛД УДАХГҮЙ ДАВТАГДАХАД БЭЛЭН БОЛЖЭЭ.

Арева гэгч уран олборлож, цөмийн түлш үйлдвэрлэдэг Францын компанитай Монгол улс хамтран ажиллах гэрээ байгуулсан. Арева компани нь ОХУ руу цөмийн хаягдал нууцаар зөөсөн төдийгүй Нигер зэрэг улсын ураныг олборлохдоо байгаль орчин, ард олныг нь асар олноор нь хордуулсан балагтай билээ.

Баруун Европын цөмийн хаягдлыг ОХУ хадгалдаг.

Хойт  хөрш ОХУ-ын түүхийг сөхье. Шведийн (EoN), Германы RWE, Бельгийн Electrabel, Голландын EPZ , Английн British Energy, Францын EDF, Испаний Iberdola, Швейцарын NOK/Swissnuclear компаниуд бүгд ОХУ-д цөмийн хаягдлаа хаяж байсaн. Нийтдээ 1975-2005 оны хооронд (магад бүр 1972 оноос) дор хаяж 100 мянган тонн цөмийн хаягдал ОХУ-д xаясан тухай эх сурвалжууд баталж байна. Тэдний нэгний тухай өгүүлэх нь:

1990-эд оны дундуур Франц улс 2014 он хүртэл цөмийн станцуудынхаа хог хаягдлыг Оросын нутаг дэвсгэр дээр булшлахаар нууцаар тохиролцжээ. ОХУ-ын 1989 оны Байгаль oрчны хуулийн цөмийн хаягдал болон цацраг идэвхт бодис импортлохыг хориглосон заалтыг ноцтой зөрчсөн энэ гэрээг Оросын эрх баригчид тухайн үедээ чимээ шуугиан гаргалгүй сэмхэн байгуулж дөнгөжээ. Ийнхүү Францаас усан онгоцоор үхлийн тээш зөөх ажил эхлэв. Aчааг Санкт Петербургийн боомтоос төмөр замаар Новоуральск («Свердловск-44»), Северск («Томск-7»), Ангарск болон Зеленогорск («Красноярск-45») гэдэг хаалттай хотууд руу явуулж байжээ.

Сарны сүүдэр аймшигтай

Хятадын хамгийн алдартай яруу найрагч Ли По саранд маш дуртай байв. Тэр нэг шөнө усанд туссан сарны дүрсийг тэврэх гэж оролдон, завинаасаа унаж, Янцы голд живж үхжээ.

Сахлаас ганц болжээ.

Австрийн Ханс Штайнингер сахлаа 1.4м урт ургуулж, дэлхийн дээд амжилт тогтоов. Гэвч чухам сахал амийг нь авах тавилантай байж. 1567 онд хотод түймэр гарах үед тэр зугатааж яваад сахлынхаа үзүүр дээр санамсаргүй гишгэж унан, хүзүүгээ хугалж нас баржээ.

Давсгаа суллах тустай

Данийн язгууртан, одон оронч Тихо Браге маш этгээд, хачин хүн байжээ. Хүлээн авалтанд алиа салбадайгаа авчран, ширээн доор суулгачихдаг, гэртээ хандгай тэжээх зэрэг. Тэр халз тулаанд хамраа сэлмэнд хатгуулсан учир үргэлж алт, мөнгөн хошуувч зүүдэг байв. 1601 оны хүлээн авалт маш удаан үргэлжилж, түүний давсаг чинэсэн ч тэвчээд л байв. Оройн зоогны үеэр босч явахыг соёлгүй, бүдүүлэг гэж тооцдог байсан учир тэр. Гэтэл Ханс давсагны үрэвсэл болж, хэдхэн өдрийн дараа нас баржээ. Түүхчид түүний үхлийг арай “гайгүй” харагдуулах гэж мөнгөн усанд хордсон мэт бичиж үлдээсэн гэнэ.